Een starter heeft vandaag gemiddeld zo'n 60.000 euro eigen inbreng nodig om een woning te kopen. Zonder hulp van de ouders is dat voor veel jonge mensen onhaalbaar. Wie lost dat op: de markt, de overheid, of allebei?

In Bakstenen en Boterhammen schuift Stephan Bostoen aan. Hij groeide op in een bouwfamilie: zijn vader Francis richtte Bostoen op in 1973, en Stephan nam later zelf het roer over. In 2009 besliste hij dat Bostoen enkel nog passiefwoningen zou bouwen, lang voor de markt daar klaar voor was. Vandaag investeert hij in residentiële projecten en daarbuiten.

Het werd een gesprek zonder omwegen over betaalbaarheid, vergunningen, EPC-labels en de woningmarkt van over tien jaar. Wie vastgoed bezit, beheert of ontwikkelt, vindt er heel wat stof tot nadenken in.

Stephan Bostoen in gesprek in de studio van Bakstenen en Boterhammen

Letterlijk opgegroeid in het bedrijf

Bij de familie Bostoen liep werk en thuis volledig door elkaar. Toen Stephan zeven was, verhuisde het gezin van West-Vlaanderen naar Gent. De garage werd de toonzaal, de living het kantoor, en zijn slaapkamer werd later het bureau van de boekhouder. Er ging geen maaltijd voorbij zonder dat het over de zaak ging.

Op zijn achttiende stond hij voor de keuze: verder studeren of in het bedrijf stappen. Omdat hij zich zorgen maakte over de gezondheid van zijn vader, koos hij voor het tweede. Hij leerde in korte tijd ontzettend veel, maar miste wel de studententijd en de kans om zelf een richting te kiezen.

Zijn levensmotto zegt veel over hoe hij naar de markt kijkt: leer het verschil zien tussen wat je brein je vertelt en wat er werkelijk gebeurt. Wie dat kan, ziet trends vaak eerder dan anderen.

Tien jaar vooruit met passiefwoningen

Het moeilijkste moment kwam volgens Stephan niet toen het slecht ging, maar net toen het goed ging. Bostoen groeide van zo'n 180 woningen per jaar in 1992 naar meer dan 500 rond 2000. Toch zag hij dat het model zijn grens bereikte.

Bostoen bouwde wat de klant kon betalen. Dat betekende jaar na jaar kleinere woningen op kleinere percelen. "Je kunt ze op een bepaald moment niet in de lucht hangen", vat hij het samen. Er moest een nieuwe richting komen.

Die richting werd de passiefwoning. Het idee: als een klant niet meer kan betalen voor zijn woning, kan hij misschien wel meer betalen als hij minder kosten heeft. Bostoen zat daarmee ongeveer tien jaar voor op de markt. Vandaag is het de standaard, en de opgebouwde kennis betaalt volgens Stephan nog altijd dividend in prijs en kwaliteit.

De rekensom die banken niet wilden maken

Een ontgoocheling blijft wel hangen. De extra investering in een passiefwoning verdiende zich terug aan zo'n 14% per jaar. Wie 100 euro extra investeerde, hield jaarlijks 14 euro meer over door lagere energiekosten.

Toch was geen enkele bank bereid om die besparing mee te tellen in de leencapaciteit. Een gezin met 2.700 euro netto per maand en 300 euro besparing bleef voor de bank een gezin van 2.700 euro. Ook vandaag houden banken volgens Stephan nauwelijks rekening met lagere energiekosten bij de berekening van de afbetalingscapaciteit.

De les voor eigenaars en beheerders: lagere exploitatiekosten zijn echte waarde, ook als niet elke partij ze al zo inschat.

Betaalbaarheid: waarom de markt stilvalt

De verkoopvolumes in de nieuwbouw zakten drie à vier jaar geleden en zijn sindsdien op dat lage niveau blijven hangen. Volgens Stephan ligt dat niet aan het inkomen of de rente. Lonen stegen door de indexering, en een rente rond 3,5% is intussen de nieuwe normaal.

De echte verklaring: een vergelijkbare woning kost vandaag zo'n 150.000 euro meer dan vóór corona, van ongeveer 350.000 naar 450.000 euro. Kopers hebben dus veel meer eigen middelen nodig, en die zijn er niet of ze worden nog bij elkaar gespaard.

De verlaging van de registratierechten naar 2% voor de enige eigen woning helpt, maar volstaat volgens hem bij lange na niet om dat gat van 60.000 euro te dichten. De sector vraagt daarom een btw-tarief van 6% (of een gecombineerd tarief van 9%) in plaats van 21%, zoals bij renovatie.

52% fiscaliteit op een nieuwbouwwoning

Stephan rekent voor dat zo'n 52% van de prijs van een gemiddelde nieuwbouwwoning via omwegen naar de fiscus gaat. Naast de btw zit er belasting op de lonen, die een dikke 40% van de bouwkost uitmaken, plus een reeks kleinere heffingen.

Zijn conclusie is scherp: de huidige woningmarkt is een reflectie van het overheidsbeleid. Bouwbedrijven werken binnen een sterk gereguleerd kader en kunnen enkel doen wat mag.

Vergunningen in vrije val

Nog zorgwekkender is het aantal vergunningen. In een gemiddeld jaar worden in Vlaanderen zo'n 34.000 woningen en appartementen vergund. Vorig jaar waren dat er volgens Stephan nog maar 12.000, ruwweg een derde.

De oorzaak: steeds strengere normen en trage procedures. Een gemiddelde doorlooptijd lag rond 2000 op anderhalf jaar. Vandaag is dat minimaal drie jaar, in Brussel gemiddeld zeven. Elk extra jaar betekent extra rente op grond en voorbereiding, en die kost belandt in de verkoopprijs. Wie bij 3% rente zeven jaar wacht, zit al 21% hoger voor er één steen gelegd is.

Stephan verwacht dan ook dat het nieuwbouwaanbod binnen twaalf maanden gehalveerd zal zijn. Minder aanbod betekent hogere prijzen, en nog meer mensen die aangewezen zijn op betaalbare of sociale woningen. In Vlaanderen staan vandaag al zo'n 210.000 mensen op de wachtlijst.

Drie beslissingen als minister van Wonen

Gevraagd wat hij als minister van Wonen zou beslissen, kijkt Stephan naar de buurlanden:

  • Duitsland maakte een noodwet waarbij lokale besturen bouwaanvragen niet meer kunnen tegenhouden.
  • Nederland nam vergelijkbare maatregelen om beroepsprocedures te beperken.
  • Frankrijk laat wie beroep aantekent en verliest de rekening betalen, met veel minder beroepen als gevolg.

Zijn eigen recept: geef bedrijven genoeg wettelijke flexibiliteit om woningen te bouwen die klanten willen kopen, en zorg dat vergunningen snel komen. "Er is geen enkele technische reden waarom dat niet in drie maanden kan."

Het EPC-label als nieuwe munteenheid

EPC-labels veranderen de spelregels voor investeerders "drastisch", zegt Stephan. Een EPC voorspelt hoe de meerwaarde van een pand zal evolueren. Een woning met een topscore haalt volgens hem zo'n 3 à 3,5% meerwaarde per jaar. Bij de slechtste labels zakt dat naar praktisch nul.

Opvallend: de korting op een slecht pand is vaak groter dan de werkelijke renovatiekost. Veel kopers willen zich gewoon niet met een renovatie bezighouden, en dat wordt zwaar afgestraft in de prijs.

Stephan vindt dat terecht. Wie zijn gebouw goed onderhoudt en isoleert, wordt beloond met een betere meerwaarde. Wie niet investeert, betaalt de prijs. Of renovatie nu verplicht is of niet, maakt voor hem weinig uit: de markt duwt eigenaars sowieso in die richting.

Ondernemer of investeerder: dezelfde rekensom

Volgens Stephan verschilt de blik van een ontwikkelaar en die van een investeerder minder dan je zou denken. De waarde van een residentieel pand bestaat uit twee delen: het huurrendement en het meerwaarderendement.

De meeste investeerders kijken vooral naar het huurrendement, en houden dus maar met de helft van de rekening rekening. Meerwaarde haal je alleen als je een product hebt dat iemand over een aantal jaar nog wil kopen. Hoe beter het afgestemd is op de noden van dat moment, hoe groter die meerwaarde.

Wat dit betekent voor wie vastgoed beheert

Uit het gesprek komt één rode draad naar voren: de waarde van een gebouw hangt steeds sterker af van zijn technische staat. Energieprestatie, onderhoud en tijdige renovatie bepalen mee of een pand over tien jaar nog meerwaarde oplevert, of net een korting moet slikken.

Dat vraagt om een helder beeld van je patrimonium: welke installaties en bouwdelen er zijn, in welke staat ze verkeren, en welke ingrepen wanneer nodig zijn. Wie dat overzicht heeft, kan renovaties en onderhoud plannen en budgetteren in plaats van erdoor verrast te worden.

Daar helpt FixForm bij. Met FixForm brengt u uw gebouwen en assets in kaart, volgt u onderhoud en interventies op en bouwt u een meerjarig onderhoudsplan met bijhorend budget. Zo neemt u beslissingen op basis van data, en niet op buikgevoel.

De woningmarkt over tien jaar

Stephan noemt zichzelf een visionair, en hij heeft er een trackrecord voor. Zestien jaar geleden bestelde hij zijn eerste elektrische wagen, toen zijn vrienden hem nog voor gek verklaarden. Zijn volgende voorspelling: binnen vijf jaar zijn zelfrijdende wagens een feit.

Voor de woningmarkt ziet hij een aantal trends die volgens hem niet te stoppen zijn. Het echte verhaal zit in hoe ze samenkomen:

  • Gezinsverdunning. Gezinnen worden nog zeker 20% kleiner. Dat vraagt kleinere woningen, kleinere appartementen en kleinere tuinen.
  • Verstedelijking. De stad trekt meer aan dan het platteland, al was het maar omdat er meer te verdienen valt.
  • Specialisatie. Tussen studentenkot en woonzorgcentrum ontstaan meer woonvormen voor elke levensfase, vaak met ondersteunende diensten. Denk aan co-housing of jongvolwassenen die samenwonen.
  • Leeglopende dorpen. Wie meer dan een uur van een stad woont, ziet zijn dorp vergrijzen en leeglopen. De woning van 1 euro, die in andere landen al bestaat, komt er volgens Stephan ook hier.

Dat wonen in de stad duurder is dan erbuiten, is voor hem geen natuurwet. Het is een kwestie van vraag en aanbod. Met meer aanbod is er geen reden waarom een woning in Gent meer zou kosten dan in Merelbeke.

Bits & Bricks Blitz

Elke aflevering sluiten we af met de Bits & Bricks Blitz: vijf korte vragen, kort beantwoord. Enkele antwoorden van Stephan:

  • Hoeveel eigen inbreng heeft een starter echt nodig? Rond de 60.000 euro, voor een woning én voor een appartement.
  • De beste beslissing van de overheid? Dat 74% van de Belgen eigenaar is van zijn woning, mee dankzij fiscale steun zoals de woonbonus. Volgens Stephan een fundament van stabiliteit voor de samenleving en de economie.
  • Welk pand zou hij morgen kopen? Geen specifiek pand, wel een stijl: art nouveau en art deco, met Victor Horta als klassieker. "Die combinatie van stijl en vakmanschap komt nooit meer terug."

Grip op uw vastgoed?

Wilt u ook grip op de staat en de toekomstwaarde van uw vastgoed? Ontdek hoe FixForm u helpt om onderhoud, renovaties en budgetten van uw gebouwen helder te plannen. Neem contact met ons op.